Mae'r heriau polisi dros fy mhum mlynedd a hanner fel yr Ystadegydd Gwladol wedi dangos yn glir werth diamheuol ystadegau, data a dadansoddiadau i lywio'r penderfyniadau pwysicaf rydym yn eu hwynebu fel gwlad. Mae'r heriau hynny hefyd wedi dangos pwysigrwydd data amserol. Rwyf yn falch o'r ffordd y mae'r Swyddfa Ystadegau Gwladol (y SYG) wedi ymateb drwy ddarparu ystadegau o ansawdd uchel i ddiwallu anghenion polisi brys.
Ers 1801, mae'r cyfrifiad wedi bod yn rhan hanfodol o'r sylfaen dystiolaeth ar gyfer gwneud penderfyniadau cenedlaethol a lleol. Drwy ei gynnal bron bob degawd, mae'r cyfrifiad o'r boblogaeth a thai wedi cyrraedd pob cwr o Gymru a Lloegr, gan ddarparu gwybodaeth hollbwysig am y ffordd roeddem yn byw ar bob pwynt mewn amser. Roedd Cyfrifiad 2021 yn llwyddiant ysgubol, a chafwyd cyfraddau ymateb uchel iawn yn genedlaethol ac yn lleol. Darparodd gyfoeth o ddata o ansawdd uchel yn gyflymach ac â mwy o hyblygrwydd i ddefnyddwyr nag erioed o'r blaen.
Mae'r cyfrifiad wedi datblygu dros amser, a hynny o ran y cwestiynau a ofynnir gennym a'r dulliau ystadegol rydym yn eu defnyddio i gynhyrchu amcangyfrifon y cyfrifiad. Cyfrifiad 2021 oedd y cyfrifiad digidol yn gyntaf cyntaf, a gwnaeth bron 9 o bob 10 cartref gwblhau ei gyfrifiad ar lein. Gwnaethom hefyd wneud mwy o ddefnydd nag erioed o'r blaen o'r wybodaeth sydd gan sefydliadau'r sector cyhoeddus am bobl, ochr yn ochr â'n hymchwil ehangach i'r ffordd y gellir defnyddio'r data gweinyddol hyn i ddarparu data amlach a mwy amserol yn y dyfodol. Mae argymhelliad Awdurdod Ystadegau'r DU, a gyhoeddir ar y cyd â'r adroddiad hwn, yn cynnig cynnal cyfrifiad yn 2031 wrth fanteisio i'r eithaf ar rym cynyddol data gweinyddol i gefnogi a datblygu'r system ystadegau am y boblogaeth a mudo sy'n seiliedig ar ddata gweinyddol. Byddai hyn yn rhoi'r manylder i ddefnyddwyr sydd ei angen arnynt, gyda dealltwriaeth gynyddol o newidiadau i gymdeithas yn ystod y blynyddoedd rhyng-gyfrifiadol.
Wrth baratoi ar gyfer Cyfrifiad 2021, gwnaethom ymateb yn gyflym i anghenion data'r genedl o ganlyniad i bandemig y coronafeirws (COVID-19). Gwnaethom hyn gydag arolygon newydd a rhai wedi'u haddasu, gan fonitro'r pandemig a'i effaith, a gyda dadansoddiadau yn seiliedig ar ddata o Gyfrifiad 2011. Gwnaethom ddefnydd cynnar eithriadol o Gyfrifiad 2021 er mwyn diweddaru'r dadansoddiadau hyn o'r pandemig ac i lywio polisïau'r llywodraeth mewn perthynas â chostau cynyddol ynni a'r ymateb i ymosodiad Rwsia ar Wcráin.
Y peth pwysicaf am gyfrifiad, wrth gwrs, yw'r data sy'n deillio ohono, sy'n llywio prosesau gwneud penderfyniadau ar draws y sector cyhoeddus, y sector preifat a'r sector elusennol. Roedd yr amcangyfrifon o Gyfrifiad 2021 yn fwy amserol nag erioed o'r blaen ond, yn ogystal â hynny, roeddent hefyd yn fwy hyblyg a hygyrch i ddefnyddwyr, gan ddarparu ar gyfer defnyddwyr ag ystod eang o anghenion ac arbenigedd. Drwy ein hadnodd "Creu set ddata arbennig" ac amrywiaeth o setiau data eraill, gwnaethom alluogi defnyddwyr i archwilio data'r cyfrifiad ar y rhan fwyaf o bynciau a lefelau ardaloedd daearyddol drostynt eu hunain er mwyn diwallu eu hanghenion, gan sicrhau bod data unigolion yn ddiogel. Yn y cyfamser, gwnaeth amrywiaeth o gynhyrchion o gemau i adnoddau delweddu data arloesol ddod â'r data'n fyw, a chawsant eu harchwilio'n fanylach yn ein herthyglau dadansoddi.
Mae Cyfrifiad 2021: Adroddiad Cyffredinol ar gyfer Cymru a Lloegr yn disgrifio sut y gwnaethom gynllunio a chyflwyno'r cyfrifiad, o'r penderfyniad yn 2014 i gynnal cyfrifiad digidol yn gyntaf, i gyhoeddi data'r cyfrifiad yn 2022 a 2023.
Mae cyfrifiad llwyddiannus yn dibynnu ar gyfraniadau llawer o bobl a grwpiau, a hoffwn ddiolch yn bersonol iddynt. Mae'r rhain yn cynnwys ein cydweithwyr yn Llywodraeth Cymru, Cofnodion Cenedlaethol yr Alban ac Asiantaeth Ystadegau ac Ymchwil Gogledd Iwerddon, am eu cymorth a'u cydweithrediad drwy'r broses gyfan; ein gweithlu o 20,000 o staff maes a ymwelodd â chartrefi a sefydliadau cymunedol ledled Cymru a Lloegr a thros 300 o staff ymgysylltu a fu'n ymgysylltu â chymunedau amrywiol a grwpiau amrywiol o'r boblogaeth; yr awdurdodau lleol, yr elusennau a'r rhanddeiliaid eraill fu'n gweithio'n agos gyda ni i sicrhau bod y cyfrifiad yn cyflawni ar gyfer defnyddwyr data o bob sector a ledled y wlad; a'r staff yn y SYG ac Awdurdod Ystadegau'r DU, y gwnaeth eu gwaith caled a'u proffesiynoldeb ein galluogi i gynllunio a chyflawni gweithrediad enfawr y cyfrifiad, o ymchwilio i anghenion defnyddwyr, drwy'r gwaith o gasglu a phrosesu data, i gyhoeddi a dosbarthu'r allbynnau.
Yn olaf, mae llwyddiant y cyfrifiad yn dibynnu ar aelodau o'r cyhoedd o bob rhan o Gymru a Lloegr. Hoffwn ddiolch i bob un ohonynt am roi o'u hamser i gymryd rhan yng Nghyfrifiad 2021 a'n galluogi i gynhyrchu'r ystadegau o ansawdd uchel sydd eu hangen ar ddefnyddwyr data ledled y DU.
Yr Athro Syr Ian Diamond
Ystadegydd Gwladol (Hydref 2019 - Mai 2025)
Mai 2025